Sposób na poprawę ładu przestrzennego w gminie

Przez wiele lat w Polsce nie istniały regulacje, które zapobiegałyby niekontrolowanemu rozprzestrzenianiu się reklamy zewnętrznej, a także zasady, które mogłyby je egzekwować. Umieszczanie coraz liczniejszych reklam o zbyt dużych rozmiarach, jaskrawej kolorystyce i niskiej jakości materiału, doprowadziło do silnego zaśmiecenia wielu gmin, w szczególności w centrach miast oraz wzdłuż najważniejszych ulic.

Ustawa krajobrazowa daje narzędzie przyczyniające się do uporządkowania przestrzeni publicznych. Nowy akt prawa miejscowego zwany uchwałą krajobrazową, może wpływać na zmniejszenie liczby reklam, ich lokalizację, a także poprawić i ujednolicić ich wygląd. Dodatkowo dokument ten wprowadza możliwość ustalenia zasad i warunków sytuowania ogrodzeń oraz obiektów małej architektury. Dotychczasowe prace nad uchwałami krajobrazowymi w gminach pokazują jednak, że przygotowanie tych przepisów może okazać się skomplikowane. Jak zatem skutecznie wdrożyć ustawę krajobrazową?

reklamy_busko

Ryc. 1. Przykład chaosu reklamowego. Źródło: materiały własne.

Pierwsze kroki

Choć ustawa krajobrazowa wprowadza obligatoryjne elementy prac nad uchwałą, warto również pomyśleć nad dodatkowymi działaniami. Podstawowym celem tych zadań jest obiektywna ocena skali problemu w gminie. W tym celu powinno się przeprowadzić badanie natężenia reklam w terenie, a także przeanalizować zapisy zawarte w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Pozwoli to na przygotowanie obiektywnego materiału stanowiącego podstawę dalszych działań i ułatwi rozstrzygnięcie wielu wątpliwości, które pojawią się w kolejnych etapach.

Istotne jest również przeprowadzenie wstępnych konsultacji społecznych, które przedstawią nastawienie mieszkańców do proponowanych działań oraz zasadność wprowadzenia nowych regulacji. Ważne jest też prowadzenie szerokiej polityki informacyjnej przez cały okres prac nad uchwałą.

Przygotowanie treści uchwały

Praktycznie każda z gmin, która pracuje nad uchwałą krajobrazową, realizuje to w zindywidualizowany sposób. Część samorządów chce bardzo szczegółowo uregulować zasady krajobrazowe, podczas gdy inne zamierzają się skupić na głównych problemach. Warto jednak skorzystać z dobrych praktyk udostępnianych przez miasta, które pracowały bądź nadal pracują nad uchwałą.

Spore doświadczenie w zakresie poprawy estetyki przestrzeni publicznej ma Kraków, który pierwszy wprowadził na swoim terenie park kulturowy, a tym samym pokazał mieszkańcom wymierne korzyści z ograniczenia liczby reklam. Na uwagę zasługują również uchwały w Łodzi, Opolu i Szczecinie, a także projekty uchwał w Poznaniu, czy w Gdańsku.

Niezbędne jest zapoznanie się z rozstrzygnięciami nadzorczymi i wyrokami sądów administracyjnych…

Wskazać należy, że podjęte uchwały krajobrazowe spotkały się ze zróżnicowaną reakcją organów nadzoru. Wojewodowie wydali dotychczas cztery rozstrzygnięcia nadzorcze (Ciechanów – dwukrotnie, Wyszków, Kołbaskowo). Zapadły także dwa wyroki unieważniające uchwały (Łódź, Opole). Podstawą uchylenia tych uchwał był m.in. brak określenia warunków dostosowania tablic i urządzeń reklamowych. Łódzkiej uchwale krajobrazowej zarzucono również stosowanie pojęć nieostrych i niejednoznacznych, które mogą być dowolnie interpretowane, takich jak: należyty stan, odpowiednie proporcje, zapewnienie właściwej ekspozycji.

Istotne wskazówki, pozwalające na uniknięcie niektórych błędów w zapisach uchwały krajobrazowej, wynikają również z rozstrzygnięć nadzorczych. Wśród nich warto zwrócić uwagę na zasadność odrębnego uregulowania szyldów oraz tablic reklamowych i urządzeń reklamowych niebędących szyldami. Ponadto niedopuszczalne jest określenie granic za pomocą takich sformułowań, jak „zachowanie odpowiednich ciągów komunikacyjnych”, czy „przestrzeganie osi widokowych”. Wynika z tego, że konieczne jest precyzyjne wyznaczanie obszarów i jednoznaczne opisywanie ich granic. Nie ulega też wątpliwości, że uchwały krajobrazowe nie powinny powtarzać przepisów ustaw, ani ich w jakikolwiek sposób modyfikować.

Zachęcamy również do zapoznania się z publikacją naszych ekspertów na temat wdrażania ustawy krajobrazowej (kliknij w okładkę aby pobrać):

okladka

Ryc. 2. Podręcznik wdrażania dla Gmin autorstwa H. Goski i R. Grobelnego.

Autor

Iwona Nowacka

05.02.2018